Συλλογή Χατζηιωάννου Νίκου. Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού Δήμου Καλαμαριάς. Καλαμαριά 1938.

Η φωτογραφία προέρχεται από τη Συλλογή Χατζηιωάννου Νίκου και απεικονίζει προσωπικό και θαμώνες ενός καφενείου ή εστιατορίου στην Καλαμαριά το 1938. Η σύνθεση είναι χαρακτηριστική της εποχής: έξι άνδρες, οι πέντε εκ των οποίων φορούν λευκά πουκάμισα και παπιγιόν ή γραβάτα, πιθανότατα σερβιτόροι ή προσωπικό καταστήματος, στέκονται όρθιοι, ενώ ένας καθιστός άνδρας με μαύρη ενδυμασία και καπέλο δείχνει να είναι πελάτης ή ιδιοκτήτης. Το σκηνικό διαμορφώνεται σε εξωτερικό χώρο, ενδεχομένως σε βεράντα ή πεζοδρόμιο, με αρκετά τραπεζοκαθίσματα στρωμένα με τραπεζομάντηλα και καρέκλες καφενείου τοποθετημένες τακτικά.

Η χρήση αμπελόφυλλων ή άλλων κλημάτων ως σκίαστρο στο πάνω μέρος της εικόνας υποδεικνύει μια αισθητική παρέμβαση για τη δημιουργία ευχάριστου μικροκλίματος, κάτι συνηθισμένο στα λαϊκά καταστήματα της εποχής. Ο εσωτερικός χώρος πίσω από τις μεγάλες τζαμαρίες μάλλον επικοινωνεί με τον κυρίως χώρο του μαγαζιού, ενώ το γενικό ύφος και η σύνθεση της φωτογραφίας αποπνέει μια σχετική επισημότητα και υπερηφάνεια για την παρουσίαση του χώρου και του προσωπικού.

Η Καλαμαριά του 1938, δέκα και πλέον χρόνια μετά την εγκατάσταση των προσφύγων της Μικρασιατικής Καταστροφής, είχε ήδη αρχίσει να αποκτά χαρακτηριστικά μόνιμου αστικού πυρήνα. Οι μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις όπως τα καφενεία και τα μαγειρεία αποτελούσαν βασικά κέντρα κοινωνικής συνεύρεσης, οικονομικής δραστηριότητας και πολιτιστικής συνέχειας. Οι πρόσφυγες διατηρούσαν πολλές φορές διατροφικές και επαγγελματικές συνήθειες από τις πατρίδες τους, ενώ τα καφενεία λειτουργούσαν και ως χώροι πολιτικής ζύμωσης και συλλογικής ταυτότητας.