Συλλογή Πανελλήνιας Ένωσης Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης (Π.Ε.Α.Ε.Α.). Η Πολιτικοφυλακή Καλαμαριάς στη Γαλάτιστα Χαλκιδικής. Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού Δήμου Καλαμαριάς. Χαλκιδική 1945.

Η φωτογραφία αυτή, προερχόμενη από τη Συλλογή της Πανελλήνιας Ένωσης Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης (Π.Ε.Α.Ε.Α.), αποτυπώνει μέλη της Πολιτικοφυλακής Καλαμαριάς το 1945, λίγο μετά το τέλος της γερμανικής κατοχής και την επίσημη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Η εικόνα τραβήχτηκε στη Γαλάτιστα Χαλκιδικής, σε ένα μεταίχμιο ιστορικής μετάβασης, όταν οι αντιστασιακές οργανώσεις επιχειρούσαν να κατοχυρώσουν την παρουσία και τον ρόλο τους στη νέα πολιτική πραγματικότητα της απελευθερωμένης Ελλάδας.

Η Πολιτικοφυλακή, τμήμα της Λαϊκής Πολιτοφυλακής του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, αποτελούσε μια ένοπλη δύναμη με αποστολή την τήρηση της τάξης στις περιοχές που ελέγχονταν από το ΕΑΜ, αλλά και την ασφάλεια των τοπικών πληθυσμών, κυρίως απέναντι σε φαινόμενα πλιάτσικου ή συνεργατών των κατακτητών. Το πλαίσιο αυτό είναι εμφανές στην οργανωμένη στάση των ανδρών, ορισμένοι από τους οποίους φέρουν οπλισμό, ενδεχομένως ιταλικής ή γερμανικής προέλευσης από τα λάφυρα του πολέμου.

Στο φόντο διακρίνεται αυτοσχέδια πινακίδα με την επιγραφή "Λαϊκός Στρατός", η οποία φέρει και ένα πορτρέτο – πιθανόν του Άρη Βελουχιώτη ή άλλης ηγετικής μορφής της Αντίστασης. Η πυκνότητα των προσώπων, η στάση τους και ο τρόπος που έχουν παραταχθεί για την αναμνηστική φωτογράφιση φανερώνουν μια αίσθηση υπερηφάνειας, πειθαρχίας, αλλά και επίγνωσης ότι μετέχουν σε ένα ιστορικό εγχείρημα.

Η παρουσία της Πολιτικοφυλακής Καλαμαριάς τόσο μακριά από τη φυσική της βάση, τη Θεσσαλονίκη, υποδηλώνει πιθανώς επιχείρηση ευρύτερου ελέγχου περιοχών της Μακεδονίας από το ΕΑΜ πριν την πολιτική κρίση που οδήγησε στον Εμφύλιο. Οι περισσότεροι άντρες της Πολιτοφυλακής προέρχονταν από εργατικές και προσφυγικές συνοικίες – όπως η Καλαμαριά – και για πολλούς η ένταξη στο ΕΑΜ υπήρξε και κοινωνική επιλογή ενδυνάμωσης σε μια Ελλάδα που ακόμα πάλευε να αποκαταστήσει τα ίχνη της προσφυγιάς του ’22.