Συλλογή Ζαμπέτογλου Γιάννου. Ιστορικό Αρχείο Προσφυγικού Ελληνισμού Δήμου Καλαμαριάς. Καλαμαριά 1932.

Η φωτογραφία απαθανατίζει ομάδα ανδρών σε αγροτικό τοπίο της Καλαμαριάς το 1932, σε μια περίοδο όπου η προσφυγική εγκατάσταση είχε εδραιωθεί αλλά οι συνθήκες ζωής παρέμεναν λιτές και επίπονες. Οι άνδρες, ενδεχομένως μέλη επιτροπής ή συγγενείς μεταξύ τους, ποζάρουν με βαρύ παλτό και τραγιάσκες, ντυμένοι με τα ρούχα της εποχής, ενδεικτικά του αστικού προφίλ που διατηρούσαν πολλοί πρόσφυγες, παρά το νέο αγροτικό περιβάλλον. Η στάση τους δείχνει σοβαρότητα και ίσως υπερηφάνεια για την παρουσία τους σε έναν τόπο που ακόμα διαμορφωνόταν.

Στο βάθος διακρίνονται τα χαρακτηριστικά προσφυγικά σπίτια: μονώροφα ή ισόγεια κτίσματα με στέγες από κεραμίδι και απλή ορθογώνια διάταξη. Οι κατοικίες αυτές κατασκευάζονταν είτε με κρατική μέριμνα (μέσω της Επιτροπής Αποκατάστασης Προσφύγων – ΕΑΠ), είτε με πρωτοβουλία των ίδιων των προσφύγων και συνήθως τοποθετούνταν σε γεωμετρικά πλέγματα, ενταγμένα σε οργανωμένο πολεοδομικό σχέδιο. Στη συγκεκριμένη σκηνή, ο υπαίθριος χώρος φαίνεται ακαλλιέργητος αλλά περίκλειστος με νέα δενδρύλλια – σημάδι της σταδιακής αγροτικής αξιοποίησης των προσφυγικών συνοικισμών της Καλαμαριάς.

Η Καλαμαριά στις αρχές του ’30 παρέμενε χώρος υποδοχής και προσαρμογής πληθυσμών από τον Πόντο, τη Μικρά Ασία και την Ανατολική Θράκη, που έφεραν μαζί τους όχι μόνο την ανάγκη για επιβίωση αλλά και μια οργανωμένη κοινωνική μνήμη. Η φωτογραφία αυτή αποτελεί κομμάτι της συλλογής του Γιάννου Ζαμπέτογλου, μαρτυρώντας τις προσπάθειες καταγραφής και διατήρησης της ζωής των προσφύγων, τόσο σε προσωπικό όσο και σε συλλογικό επίπεδο.